ABD/İsrail-İran Savaşı’nda bir ay geride kalırken, küresel petrol arzı için kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nda ticaretin durma noktasına gelmesiyle daralan tedarik ve artan risk primi jet yakıtı fiyatlarını iki katına çıkardı.
ABD-İsrail'in İran'a karşı başlattığı saldırılar ve ardından Tahran yönetiminin misillemeleri sonrası bölgesel bir gerginliğe dönüşen çatışmalarda 1 ay geride kaldı.
Basra Körfezi’nin ağzındaki Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına bağlıyor.
Dünyadaki günlük petrol talebinin yüzde 20’si (yaklaşık 20 milyon varil) bu stratejik geçitten taşınıyor. Söz konusu miktarın 15 milyon varilini ham petrol, 5 milyon varilini petrol ürünleri oluşturuyor.
ABD/İsrail-İran Savaşı’nın 28 Şubat’ta başlamasının ardından Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi geçişlerinde yaşanan ciddi aksaklıklar ve güvenlik risklerinin artması sonrası, küresel petrol piyasalarında önemli miktarda tedarik devre dışı kaldı.
Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine çıkarken, arz kısıtı jet yakıtı başta olmak üzere diğer petrol ürünlerinde de fiyat baskısını artırdı.
- Avrupa jet yakıt talebinin yüzde 30’unu Basra Körfezi’nden karşılıyor
AA muhabirinin S&P Global Energy verilerinden derlediği bilgilere göre, Orta Doğu’dan Kuzeybatı Avrupa’ya her gün 177 bin varil jet yakıtı tedarik edilirken, 31 bin varil Güney Avrupa ve Doğu Akdeniz’e, 100 bin varil Afrika’ya ve 17 bin varil Asya’ya gidiyor. Bölgeden 34 bin varil jet yakıtı ise Süveyş Kanalı’nı geçerek çoğunluğu Mısır olmak üzere Kızıldeniz’e ulaşıyor.
Özellikle Avrupa gibi Basra Körfezi tedarikine büyük ölçüde bağımlı bölgeler, tedarik aksaklığı karşısında en kırılgan bölgeler arasında yer alıyor.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre Avrupa jet yakıt talebinin yaklaşık yüzde 30’u Basra Körfezi’nden karşılanıyor. Avrupa’da jet yakıt arz güvenliği, bir aylık talebe karşılık gelen ticari stoklara dayanıyor.
Öte yandan Hindistan ve Çin gibi potansiyel alıcılar da iç piyasa açısından arz kısıtlarıyla karşı karşıya. Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrolün yüzde 80’inden fazlası Asya pazarlarına ulaşıyor. Boğaz’da ticari gemi trafiğinin çok kısıtlı seyretmesi, Asya pazarlarında jet yakıtı rafinasyonu için gereken petrol arzına erişimi sınırlıyor.
Artan savaş riski primleri ve Ümit Burnu üzerinden yapılan uzun rotalar da maliyetleri yükseltirken, teslimat sürelerini uzatıyor.
- “Fiziksel kısıt” endişeleri fiyatlardaki artışta etkili oldu
Hürmüz Boğazı’ndaki taşıma kapasitesinde ani geri çekilme ve sigorta primlerindeki sert artış arzı sıkılaştırırken, fiziksel kısıt endişelerinin büyümesiyle jet yakıtı marjları ve ürün primleri bir ayda keskin şekilde arttı.
IATA verilerine göre küresel jet yakıt endeksinde 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar olan fiyatlar, 27 Mart itibarıyla yüzde 95,2 artışla 195,2 dolara yükseldi.
Jet yakıtın ton başı fiyatı ise 1541 dolara ulaştı.
AA muhabirinin S&P Global Energy’den edindiği bilgilere göre Platts endeksinde Kuzeybatı Avrupa jet yakıtının maliyet, sigorta ve navlun dâhil fiyatı 27 Şubat’taki 873,2 dolar seviyesinden 27 Mart’ta 1704,5 dolara yükseldi. Platts verileri de fiyatların aynı dönemde yüzde 95 arttığını teyit etti.
- Uçak bileti fiyatlarında baskı oluşturuyor
Jet yakıtı, hava yolu şirketlerinin en büyük maliyet kalemlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Bu nedenle jet yakıt fiyatlarındaki sert yükseliş, uçak bileti fiyatları üzerinde artış baskısı oluşturuyor.
Dünyanın en büyük hava yolu şirketlerinden United Airlines Üst Yöneticisi Scott Kirby, geçen hafta yaptığı açıklamada şirketin artan jet yakıt maliyetlerini karşılayabilmesi için uçak bileti fiyatlarının yüzde 20 yükselmesi gerektiğini belirtti.