Kıbrıs Türk Esnaf ve Zanaatkârlar Odası (KTEZO) ile Kıbrıs Türk Kasaplar Birliği, etin “toplumsal varlık meselesi” haline geldiğini belirterek, günlük et tüketiminde dünya standartlarının çok altında kalındığını vurguladı.
Toplumun eti hangi fiyattan tüketeceğine hükümetin karar vermesi gerektiğini savunan ve hükümete çağrıda bulunan Kıbrıs Türk Kasaplar Birliği Başkanı Raşit Şenkaya "Gelin, salhaneler üzerinden karkas fiyatını siz belirleyin; halkın güvenli eti kaç paraya yiyeceğini devlet belirlesin” dedi.
Yapılan ortak açıklamada, halkın güvenli eti hangi fiyattan tüketeceğinin devlet tarafından belirlenmesi gerektiği ifade edilirken, birlikte hareket edilmesi halinde çözüm üretilebileceği savunuldu.
KTEZO ile Kıbrıs Türk Kasaplar Birliği, et ve et ürünleri sektöründeki mevcut duruma ilişkin basın toplantısı ve sunum gerçekleştirdi. Toplantıda, artan fiyatlar, hayvan varlığındaki değişim, Güney’e kayan tüketim ve mevcut politikaların sektöre ve topluma etkileri verilerle ortaya konuldu.
- Tulga
Toplantının açılışında konuşan KTEZO Koordinatörü Hürrem Tulga, “Et bugün en stratejik ürünlerimizden biridir. Bu gidişat alarm veriyor; doğru politikalar üretilmediği için ihtiyaçlar başka yerlerden karşılanır hale geldi” dedi.
Basın toplantısını “mini bir çalıştay” olarak kurguladıklarını belirten Tulga, sendikalar, meslek ve ekonomik örgütler ile siyasi partileri bilgilendirme ve ortak çözüm üretme amacıyla davet ettiklerini söyledi. Tulga, “Bu toplumu ilgilendiren bir meseledir. Birlikte hareket edebilir ve iyi çalışılırsa çözüm üretebilir” ifadelerini kullandı.
Et ve et imalatının yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sağlık ve toplumun geleceği açısından da stratejik bir alan olduğuna dikkat çeken Tulga, hayvancılığın ülkenin en önemli üretim alanlarından biri olduğunu söyledi.
Güney’den bireysel veya kaçak yollarla et temininin yaygınlaştığını kaydeden Tulga, bunun ülke ekonomisindeki katma değerin dışarıya gitmesi anlamına geldiğini ifade etti.
Tulga, “Üretiyorsun, alın teri koyuyorsun, vergini ödüyorsun ama kaynaklar başka yere uçuyor. Bu yalnızca bir sektör meselesi değil, toplumsal varlık ve yönetim hakkı meselesidir” dedi.
Et, süt ve peynir gibi temel gıda ürünlerinde yaşanan sıkıntıların toplumun geniş kesimlerini etkilediğini belirten Tulga, Güney’e geçemeyen veya bu imkâna sahip olmayanların giderek et tüketemez noktaya sürüklendiğini kaydetti.
- Şenkaya
Toplantıda söz alan Kasaplar Birliği Başkanı Raşit Şenkaya ise, hayvan varlığı ve et tüketimine ilişkin verileri paylaştı. Şenkaya, ülkede 2010 yılında 95 bin olan büyükbaş hayvan sayısının 2023’e kadar düşüş gösterdiğini, küçükbaşta ise sayının 350 binlerden 222 binlere gerilediğini söyledi.
2023 sonrası dönemde hayvan sayısında artış yaşandığını belirten Şenkaya, küçükbaşta son iki yıldaki artışın yüzde 22 olduğunu, sütte ise bu yıl yüzde 7–8’lik bir artış görüldüğünü ifade etti.
Hayvan sayısındaki artışların olumlu olduğunu ancak hayvan fiyatlarındaki yükselişe de dikkat çeken Şenkaya, 2023 Ocak ayında kasaplık dananın kilo fiyatının 90 TL iken bugün 340 TL’ye çıktığını, bunun yüzde 278’lik bir artış anlamına geldiğini söyledi.
Veteriner Dairesi verilerine dayanarak 2025 yılında ülkede resmi olarak tüketilen et miktarının 7 milyon 698 bin kilogram olduğunu belirten Şenkaya, yaklaşık 700 bin nüfus üzerinden yapılan hesaplamada kişi başına yıllık et tüketiminin 11 kilogram civarında kaldığını kaydetti. Şenkaya, “Avrupa Birliği’nde günlük tüketim 100 gramın üzerindedir. Dünya standartları ise kişi başı yıllık yaklaşık 41 kilogramdır. Biz bu rakamların çok altındayız” dedi.
Şenkaya, ülkede kesilen hayvanların ekonomik karşılığının yaklaşık 5 milyar 162 milyon TL olduğunu, kasap kâr paylarıyla birlikte et sektöründe yaklaşık 125 milyon Euro’luk bir ekonomik hacim oluştuğunu belirtti. Buna karşın, yaklaşık 200 milyon Euro’nun Güney’e kaydığını savundu.
Kuzey ve Güney Kıbrıs arasındaki fiyat farklarına da değinen Şenkaya, Kuzey’de canlı kuzu kilo fiyatının 400 TL, Güney’de ise yaklaşık 257 TL olduğunu; canlı dana kilo fiyatının Kuzey’de 340 TL, Güney’de ise yaklaşık 190 TL seviyesinde bulunduğunu söyledi. Karkas fiyatlarında da benzer farkların bulunduğunu aktaran Şenkaya, Güney’de kasapların daha yüksek kâr marjına rağmen etin halka daha ucuza satıldığını ileri sürdü.
