Seçim öncesinde, hele de seçim havasına girildiğinde, seçim sistemiyle oynamak kadar yanlış bir şey yoktur. Anladığım kadarıyla, -neredeyse her seçim öncesinde olduğu gibi- bu kez de seçim öncesinde kafalara bir kez daha karma oy konusu takılmış. Ne denli doğru olduğunu bilmiyorum ama partilerin “karma oyun kaldırılması” için uzlaşmış oldukları da söyleniyor.
2021’de de öyle bir şey olmuş, karma oyun kaldırılması konusu Meclis’e taşınmıştı. “Vatan” gazetesinde, 9 Kasım 2021’de “Hedef Şaşırtması ve Seçmen İradesini Kısıtlamak” başlığı altında konuyu ele almış, ayrıca 11 Kasım 2021 tarihli bir açık mektupla görüşlerimi Meclis Başkanı Önder Sennaroğlu’na aktarmış, o mektubu 16 Kasım 2021’de bu sayfada yayımlamıştım.
Sözünü ettiğim yazılara internet üzerinden ulaşılabilir ama günümüzde de aynen geçerli olan görüşlerimi derli toplu yansıtan “Mektubu” burada da paylaşıyorum:

***

“Yeniboğaziçi-Gazimağusa
11 Kasım 2021
Sayın Önder Sennaroğlu,
KKTC Cumhuriyet Meclisi Başkanı,
Lefkoşa.
1976 Seçim ve Halkoylaması Yasası’nda “karma oyun kaldırılması ya da değiştirilmesi” yönündeki konu ile ilgili olarak düşüncelerimi paylaşmak istiyorum.
Karma oyun kaldırılması iki açıdan önemlidir:
1) Seçme Hakkı, bir anayasal haktır. Karma oy bu hakkın kullanılmasıyla ilgilidir. Yaklaşık yarım yüzyıldır, tek bir seçim hariç hep var oldu ve seçmen tarafından içselleştirildi. Bu hakkın kaldırılması, yaklaşık yarım yüzyıl uygulanan bir hakkın geri alınması anlamı taşır. Bunu etik, demokratik, anayasal anlayışlarla bağdaştırmak mümkün değildir. Ayrıca herhangi bir partiye oy vermek isteyenle, tercihini değişik kullanmak isteyenler için “eşitsiz” bir durum ortaya çıkmaktadır ve bunun anayasanın 8. Maddesine aykırı olduğunu düşünüyorum.
2) Daha önemlisi şudur:
Anayasa’nın “Seçme, Halkoylamasına Katılma ve Seçilme Hakkı” başlıklı 68’inci maddesinin (2)’nci fıkrasına göre “Yirmi beş yaşını bitirmiş olan her yurttaş seçilme hakkına sahiptir. Seçilebilmek için en az üç yıldan beri daimî ikametgâhı Kuzey Kıbrıs'ta olmak ve yurt ödevini yerine getirmiş bulunmak koşuldur.”
Anayasa’nın 68’inci maddesinin (3)’üncü fıkrasına göre ise, “seçme ve seçilme ile ilgili diğer nitelikler, bu Anayasa’nın kuralları saklı kalmak koşuluyla, yasa ile düzenlenir.” Yani yukarıdakine ek olarak yalnız ve “Anayasa’nın kuralları saklı kalmak koşuluyla,” “nitelik”le ilgili bazı ek kurallar getirilebilir. Nitekim uygulama öyledir.
Bu durumun karma oyla ilgisine gelmek istiyorum: Karma oyun işlevi, yalnız dileyen seçmene mühür basmadan oy kullanabilmesi değildir. Yukarıda işaret ettiğim seçimlere katılma (aday olma) hakkını bağımsız aday olarak kullanmak da bu kurala tabidir ve anayasa değişmeden yasa ile bunu kaldırmak mümkün değildir. Karma oyun kaldırılması demek, bağımsız adaya oy verememek demektir.
Bildiğim kadarıyla partilerarası uzlaşma yalnız “karma oyun kaldırılması veya değiştirilmesi” yönündedir ve sonuçta eğer karma oy kalkarsa, bağımsız adayların da oy pusulasında yer alabilmesi ama seçmenin onlara oy verememesi gibi traji-komik bir durum ortaya çıkacaktır. Bunun anayasaya aykırılığı çok açık seçiktir ve böyle bir durumda Meclis’in saygınlığına vuracağı darbeyi tahayyül etmek bile zordur.
Sayın Başkan,
Anlatmaya çalıştığım durum nedeniyle karma oyun tümden kaldırılması yönünde bir sonuç çıkmayacağını ümit ederim. Gelinen aşamada, YSK Başkanı Sayın Narin Şefik’in geçmişte dile getirdiği seçenekler arasında yer alan, bölgelerle ilgili “karma oy” kısıtlamalarının kaldırılması seçeneği ile yetinmek gerektiğini düşünüyorum. Seçmen, karma oy kullanmak isterse, bunu her ilçe için de ayrı ayrı yapma zorunda olmamalıdır.
Sayın Şefik’in önerisi karma oyla birlikte tercih işaretlerinde de bölgelerle ilgili kısıtlamalarının kaldırılması şeklindedir ve bu görüşe de katılıyorum ama ad hoc komitenin görev tanımında bu konu olmadığından herhalde ele alınmayacaktır. Aslında benim görüşümün, bölge kavramının yasadan tümüyle çıkarılması yönünde olduğunu da belirtmek isterim.
Sayın Başkan,
Bu mektubumu ad hoc komite ile partiler ve milletvekilleriyle de paylaşırsanız sevinirim.
Saygı ile çalışmalarınızda başarılar dilerim.
İmza
İsmail Bozkurt”


Mektup’ta da belirttiğim gibi, “bağımsız adayların oy pusulasında yer alabilmesi ama seçmenin onlara oy verememesi gibi traji-komik” bir durumun ortaya çıkacağı ve bunun Anayasa’ya çok açık biçimde aykırı olacağı bir konuda partilerarası uzlaşma olması anlaşılır gibi değildi. Uyarım ne denli etkili oldu bilemem ama sonuçta 2021’de partilerarası uzlaşma uygulanmadı ve “karma oy” seçim sistemindeki yerini korudu.
Sonuç olarak, bu filmi yeniden mi görürüz bilemem ama bir kez daha vurgulayayım. Bugünkü seçim sistemi açısından karma oyun kaldırılması, bağımsız adaylık konusunu fiilen sıfırladığı için Anayasa’ya aykırıdır. En önemlisi, seçim öncesinde seçim kurallarıyla uğraşılmaması gerekir. Eğer gereksinim duyuluyorsa, bu işin seçim ortamına girilmeyen bir zamanda ele alınması gerekir.