Başlıktaki gibi, 15 Kasım yalnız KKTC’nin ilan edildiği gün değil, KKTC’yi doğuran sürecin fiili başlangıcı olan Geçitkale- Boğaziçi Direnişi de 15 Kasım 1967 tarihlidir.
Bu yılın 15 Kasımı’nı birkaç gün önce yaşadık. KKTC konusunda çok şeyler söylenip yazıldı. Kıbrıs Türk Tarih Kurumu olarak, yakın tarihimize dikkat çekip ilgi uyandırmak; akademik çalışmaları özendirmek ve yönlendirmeler yapmak gerekir diye değerlendirerek, bu yıl ilk kez Geçitkale-Boğaziçi Direnişini bir panel konusu yaptık.
“Kıbrıs Türklerinin Varoluş Mücadelesi’nde Geçitkale-Boğaziçi Direnişi Paneli,” Akdeniz Karpaz Üniversitesi’nde gerçekleştirildi. Panelde Kıbrıs Türk Tarih Kurumu Başkanı olarak ben, Kıbrıs Türk Tarih Kurumu Yönetim Kurulu Üyesi ve Akdeniz Karpaz Üniversitesi Kıbrıs Araştırmaları Merkezi Başkanı Dr. Hasan Topal ile Doğu Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi, tarih uzmanı ve Kıbrıs Türk Tarih Kurumu kurucu üyelerinden Dr. Mete Özsezer konuştuk. Konuşmamda Geçitkale-Boğaziçi Direnişi’ni kendi yaşanmışlıklarımdan bire bir anlatırken, dönemin TC Büyükelçişi Ercüment Yavuzalp’ın “Kıbrıs Yangınında Büyükelçilik,” Geçitkale saldırısında görev yapan Rum gazeteci Spiros Papageorgiou’nun “Geçitkale Harekatı - Yunan Alayı Adadan Nasıl Kovuldu,” dönemin BMBG Komutan vekili olarak görev yapan İngiliz generali Michael Harbottle’un “Tarafsız Asker” adlı anı kitaplarını da kaynak olarak gösterdim ve olayın tarihin seyrini değiştirdiğini, bu bağlamda Kıbrıs Türkleri’nde olayın hemen ertesinde devletleşme sürecinin ileri bir aşaması olan Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi’nin kurulduğunu; Makarios’un Kıbrıs Türkleri’nin direnişi ile Türkiye faktörüne karşın Enosis’i gerçekleştiremeyeceğini anlayarak süreci zamana bırakmasının Yunan Cuntası ve EOKA B ile ters düşmesine neden olduğunu, bu nedenle ona karşı başarısız suikast suikast girişimleri ve darbe yapıldığını, bunun ise 20 Temmuz 1974’ü getirdiğini; ayrıca görüşme sürecinin başladığını işaret ettim.
Kıbrıs Türk Tarih Kurumu Yönetim Kurulu Üyesi ve Akdeniz Karpaz Üniversitesi Kıbrıs Türk Tarihi Araştırmalar Merkezi Başkanı olan Dr. Hasan Topal, Geçitkale-Boğaziçi Direnişi sırasındaki yaşanmışlıklarını anlatarak, olayın Ada çapında da yansımaları olduğunu belirtti. Doğu Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi, Tarih uzmanı ve Kıbrıs Türk Tarih Kurumu kurucu üyelerinden Dr. Mete Özsezer konuşmasında, Kıbrıs Türkünün Var Oluş sürecinde Geçitkla Boğaziçi Direnişi’nin yerini belgelerle anlattı.
Geçitkale-Boğaziçi Direnişi’nin, Kıbrıs Türkleri’nin tarihinde özel ve önemli bir yeri olduğunu, 15 Kasım 1967 tarihinin Kıbrıs Tarihi’nde bir dönüm noktası olduğunu bir kez daha vurgulamam gerekir.
BMBG Komutan vekili olarak görev yapan İngiliz generali Michael Harbottle, “Tarafsız Asker” adlı anı kitabında, olay için “Türkiye ile Yunanistan’ı savaşın eşiğine getiren ve adada büyük bir bunalıma yol açan” nitelemesi ve “O gün (15 Kasım 1967) Kıbrıs’taki iki toplum için ve Kıbrıs Tarihi için bir dönüm noktası olmuştur” değerlendirmesinde bulunur.
Spiros Papageorgiou’nun saptaması daha da ilginçtir: “1967 Geçitkale Harekatı Elenizm Waterlosu olmuştur.”
Sonuç olarak, bu gibi panel/çalıştay/sempozyum’ların, programlı biçimde devam etmesi ve belirli sürelerle yakın tarihimizin önemli ama pek iyi bilinmeyen yönlerinin ele alınması yönünde hem kişisel, hem Tarih Kurumu olarak çaba gösterecek ve bu konuların akademik çalışmalara neden olmasını sağlamaya çalışmaktan geri durmayacağız.